बिष्णुप्रसाद पोखरेल

मैले जे देखे त्यहि लेखेँ

मतदान व्यक्तिगत विवेकको विषय हो, सार्वजनिक बहसको होइन

दमक/ निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा राजनीतिक वातावरण तातिएको छ। नारा चर्का छन्, आरोप–प्रत्यारोप तीखा छन् र सामाजिक सञ्जालमा भावनाको भेल बगिरहेको छ। तर यही भीड, यही आवेग र यही उत्तेजनाबीच एक पटक हामीले आफैंलाई सोध्नैपर्छ— भोट किन ? केका लागि र कस्का लागि ?

लोकतन्त्रको सबैभन्दा शक्तिशाली औजार मत हो। तर विडम्बना, यही शक्तिशाली अधिकार हामी प्रायः हल्का ढंगले प्रयोग गर्छौं। रिस, आक्रोश, व्यक्तिगत मनमुटाव, सामाजिक सञ्जालको ट्रेन्ड, वा क्षणिक भावनाले हाम्रो निर्णय निर्देशित गर्छ। चुनाव बदला लिने माध्यम होइन, न त सामाजिक सञ्जालमा देखिएको नारा प्रमाणित गर्ने थलो हो। निर्वाचन विवेक प्रयोग गर्ने सबैभन्दा ठूलो अवसर हो।

आज आवश्यक छ— आवेग होइन, एजेण्डामा आधारित निर्णय।

अहिलेको निर्वाचन परिवेशमा अर्को गम्भीर चिन्ताको विषय भनेको गोप्य मतदानको अवमूल्यन हो। सामाजिक सञ्जालमा खुलेआम ‘मैले कसलाई भोट दिन्छु’ भन्ने घोषणा, अरूलाई दबाब दिने पोस्ट र मतलाई प्रमाणित गर्न बाध्य पार्ने प्रवृत्ति बढ्दो छ। गोप्य हुनुपर्ने मतदान सार्वजनिक प्रदर्शन बन्दै जानु लोकतन्त्रका लागि खतराको संकेत हो। मतदाताले निर्भीक भएर निर्णय गर्न पाउनुपर्छ, डर, लाज वा सामाजिक दबाबबिनै। गोपनीयता हराए मत स्वतन्त्र रहँदैन। त्यसैले सम्झौं— मतदान व्यक्तिगत विवेकको विषय हो, सार्वजनिक बहसको होइन। सामाजिक सञ्जालमा होइन, शान्त मन र गोप्य ब्यालेटमार्फत लोकतन्त्रलाई बलियो बनाऔं।

राजनीति भावना होइन, जिम्मेवारी हो

राजनीति केवल भाषण, जुलुस र पोस्टरको खेल होइन। प्रतिनिधि सभा निर्वाचन स्थानीय विकाससँगै देशको दीर्घकालीन दिशा तय गर्ने प्रक्रिया हो। यहाँ चुनिने प्रतिनिधिले कानुन बनाउँछ, राज्यको स्रोतको प्राथमिकता निर्धारण गर्छ र हाम्रो भविष्यको रूपरेखा कोर्छ। त्यसैले मतदान कुनै ‘लाइक’ वा ‘सेयर’ जस्तो सजिलो निर्णय होइन।

हामीले उम्मेदवार र राजनीतिक दललाई स्पष्ट प्रश्न सोध्नुपर्छ—

• तपाईंको एजेण्डा के हो ?

• मेरो क्षेत्रको मुख्य समस्या तपाईं कसरी समाधान गर्नुहुन्छ ?

• तपाईंको विगतको काम के छ ?

• तपाईंले बोलेका कुरा कार्यान्वयन गर्ने क्षमता र इमानदारी कत्तिको छ ?

यी प्रश्नको जवाफ नखोजी गरिने मतदान विवेक होइन, लहड हो।

विगत, वर्तमान र भविष्यको समग्र मूल्यांकन

कुनै पनि उम्मेदवारलाई मूल्यांकन गर्दा तीनवटा आयाम अनिवार्य छन्—विगत, वर्तमान र भविष्य।

विगत ले उसले के गर्‍यो भन्ने बताउँछ। अवसर पाएर पनि केही नगरेको, विवादमा मात्र फसेको वा जनउत्तरदायी नदेखिएको व्यक्ति भविष्यमा अचानक परिवर्तन हुन्छ भन्ने विश्वास गर्न कठिन हुन्छ।

वर्तमान ले उसको चरित्र र प्राथमिकता देखाउँछ। ऊ जनतासँग कति जोडिएको छ ? समस्यालाई कति गम्भीरतापूर्वक बुझ्छ ? कि केवल चुनावी मौसममा देखिने पाहुना हो ?

भविष्य ले उसको दृष्टि प्रकट गर्छ। ऊ भोलिको नेपाललाई कसरी देख्छ ? युवाको रोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, उद्योग, सुशासन र समृद्धिका बारेमा उसको स्पष्ट खाका छ कि छैन ?

यी सबै पक्ष नहेरी दिइने मत केवल संख्या हो, निर्णय होइन।

सामाजिक सञ्जाल होइन, ब्यालेट नै निर्णायक

आजकल धेरैले आफ्नो ‘मत’ फेसबुक, टिकटक र एक्समा प्रयोग गरिरहेका छन्। स्टाटस लेखिन्छ, कमेन्टमा लडाइँ हुन्छ, लाइभमा आवेग पोखिन्छ। तर याद गरौं— निर्वाचन सामाजिक सञ्जालले होइन, ब्यालेटले जितिन्छ।

सामाजिक सञ्जालमा जतिसुकै चर्को आवाज उठे पनि, ब्यालेट बाकसमा विवेक नपुगे देशको भविष्य कमजोर हातमा पुग्छ। भोट हाल्ने दिन मौनता आवश्यक हुन्छ—तर त्यो मौनता सोचविचारले भरिएको हुनुपर्छ।

प्रतिनिधि सभा: रिस पोख्ने ठाउँ होइन

कसैप्रति आक्रोश छ, व्यवस्थाप्रति असन्तोष छ, नेताप्रति निराशा छ—यी भावना स्वाभाविक हुन्। तर प्रतिनिधि सभा निर्वाचन रिस पोख्ने माध्यम होइन, समाधान खोज्ने प्रक्रिया हो।

गलतलाई सुधार्न सही विकल्प छान्नुपर्छ। सबै पुराना खराब भए भन्दै कुनै पनि अपरिपक्व, अस्पष्ट र गैरजिम्मेवार विकल्प रोज्नु आत्मघाती निर्णय हुन सक्छ। परिवर्तन आवश्यक छ, तर परिवर्तन विवेकपूर्ण हुनुपर्छ।

मतदान: अधिकार मात्र होइन, दायित्व

मतदान हाम्रो अधिकार हो, तर त्योभन्दा ठूलो कुरा— दायित्व हो। एक गलत निर्णयले पाँच वर्षसम्म देशलाई असर गर्छ। त्यसैले मत हाल्नु अघि सोच्नुपर्छ—
म आफूका लागि मात्र होइन, समाज, समुदाय र आउने पुस्ताका लागि पनि निर्णय गर्दैछु।

आजको मतले भोलिको शिक्षा, रोजगारी, कानुन, सुरक्षा र समृद्धि निर्धारण गर्छ।

सोचेर मतदान गरौं

अन्ततः फेरि सोधौं—
भोट किन ? केका लागि र कस्का लागि ?

कुनै नेताको अनुहारका लागि होइन, देशको भविष्यका लागि।
कुनै पार्टीको झण्डाका लागि होइन, नीति र कार्यक्रमका लागि।
कुनै आवेगका लागि होइन, विवेकका लागि।

आउनुहोस्, यो निर्वाचनलाई गम्भीरतापूर्वक लिऔं।
नारा होइन, एजेण्डा हेरौं।
भावना होइन, तथ्य हेरौं।
रिस होइन, जिम्मेवारी बोकौं।